કલ્પસર પરિયોજનાને મળી ઐતિહાસિક આગળ વધારો: નેધરલેન્ડ સાથે સહયોગ કરાર

ગુજરાતની દશકો જૂની અને અત્યંત મહત્વાકાંક્ષી કલ્પસર પરિયોજનાને આગળ વધારવામાં નવો અધ્યાય ઉમેરાયો છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેધરલેન્ડ પ્રવાસ દરમિયાન આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું લેવાયું છે. પીએમ મોદીએ નેધરલેન્ડના પ્રધાનમંત્રી રૉબ જેટેન સાથે વિશ્વ-પ્રખ્યાત અફસ્લુઇટડિજ્ક ડેમની મુલાકાત લીધી હતી.
આ ભેટમાં ભારતના જળ શક્તિ મંત્રાલય અને નેધરલેન્ડના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મંત્રાલય વચ્ચે કલ્પસર પ્રોજેક્ટના તકનીકી સહયોગ માટે આશય પત્ર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. આ કરારથી આ મહાન પરિયોજનાની પ્રગતિ ઝડપી બનશે.
કલ્પસર યોજનાની જરૂરિયત
ગુજરાત અનિયમિત વરસાદ અને દુષ્કાળના સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યો છે. સરદાર સરોવર ડેમ (નર્મદા યોજના) થી રાજ્યને ચોક્કસ રાહત મળી છે, પરંતુ લાંબા ગાળાની જળ સુરક્ષા માટે એક જ યોજના પર આધાર રાખવું ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે. આ કારણે તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી અને વર્તમાન પીએમ નરેન્દ્ર મોદીએ ખંભાતના અખાતમાં કલ્પસર પરિયોજનાની કલ્પના કરી હતી. સમુદ્રની ભરતી-ઓટ અને ભૌગોલિક પરિસ્થિતિને કારણે આ પ્રોજેક્ટ એન્જિનિયરિંગની દૃષ્ટિએ અત્યંત જટિલ છે.
પરિયોજનાનું સ્વરૂપ
ખંભાતના અખાતમાં વિશાળ ડેમ નિર્માણ કરવાની યોજના છે. આ ડેમ દ્વારા ગુજરાતની સાત મોટી નદીઓનું મીઠું પાણી રોકીને પચાસ હજાર મિલિયન ઘનમીટર ક્ષમતાવાળું વિશાળ જળાશય બનાવવામાં આવશે.
આ યોજનાનો વ્યાપ માત્ર જલ સંગ્રહ સુધી મર્યાદિત નથી. તેમાં ભરતી ઊર્જા ઉત્પાદન, સિંચાઈ અને પરિવહન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો સમન્વિત વિકાસ પણ સમાવેશ થાય છે.
વર્ષ 2004 માં તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના હસ્તે ભાવનગર ખાતે આ ડેમની રેખા નક્કી કરવા માટે દરિયાઈ સર્વેક્ષણનો શરુઆત કરવામાં આવી હતી.
30 માર્ચ, 2026 ના રોજ ગાંધીનગરમાં મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે નેધરલેન્ડના રાજદૂત મારિસા ગેરાર્ડ્સ સાથે કલ્પસર યોજના માટે ઇન્ડો-ડચ એક્સપર્ટ ગ્રૂપ અને સરકાર-થી-સરકાર ભાગીદારી અંગે ચર્ચા કરી હતી.
અપેક્ષિત લાભો
સિંચાઈ: સૌરાષ્ટ્રના નવ જિલ્લાના બેતાલીસ તાલુકાઓમાં દસ લાખ હેક્ટર જમીનને સિંચાઈનું પાણી મળશે.
પરિવહન: દક્ષિણ ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્ર વચ્ચેનું રોડ અંતર 240 કિલોમીટરથી ઘટીને માત્ર 60 કિલોમીટર રહી જશે, કારણ કે ડેમ પર હાઈવે નિર્માણ થશે.
સ્વચ્છ ઊર્જા: આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા અંદાજે 1500 મેગાવોટ પવન ઊર્જા અને 1000 મેગાવોટ સૌર ઊર્જા ઉત્પાદિત થશે.
અન્ય ક્ષેત્રો: આ વિસ્તારમાં પર્યટન અને માછલીઉદ્યોગનો વ્યાપક વિકાસ થશે.
નેધરલેન્ડનું અફસ્લુઇટડિજ્ક ડેમ
નેધરલેન્ડનો અફસ્લુઇટડિજ્ક ડેમ વિશ્વ એન્જિનિયરિંગ ઈતિહાસનું એક અદ્ભુત ઉદાહરણ છે. આશરે 80 વર્ષ પહેલાં બનેલો આ 32 કિલોમીટર લાંબો બેરિયર ડેમ ઉત્તરી સમુદ્રના ખારા પાણીને મીઠા પાણીની તળાવથી અલગ કરે છે. તે નેધરલેન્ડના નીચાણવાળા વિસ્તારોને દરિયાઈ પૂરથી રક્ષણ આપે છે. આ ડેમની રચના કલ્પસર જેવી જ છે - સમુદ્રના ખારા પાણીને અટકાવીને અંદર મીઠા પાણીનું વિશાળ જળાશય બનાવે છે અને તેમાં પરિવહન તથા નવીકરણીય ઊર્જા ઉત્પાદન થાય છે.
નેધરલેન્ડનું તકનીકી સહયોગ
નેધરલેન્ડ પાસે સમુદ્રમાં ડેમ બનાવવા અને તેના જળ પ્રબંધનની 90 વર્ષથી વધુ સમયની વૈશ્વિક કુશળતા છે. કલ્પસર પ્રોજેક્ટના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ 'ક્લોઝર મેથડોલોજી' (સમુદ્રમાં ડેમના દરવાજા બંધ કરવાની તકનીક) માં નેધરલેન્ડની પ્રખ્યાત સંસ્થા 'રોયલ હાસકોનિંગ' પહેલેથી જ કામ કરી રહી છે. પીએમ મોદીની મુલાકાત બાદ થયેલા કરારથી નેધરલેન્ડની આ અત્યાધુનિક તકનીક ગુજરાતને સીધો લાભ મળશે, જે કલ્પસરના સ્વપ્નને વાસ્તવમાં રૂપાંતરિત કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.
Compare options


