મંગળવાર, 2 જૂન, 2026

ગંગાનું પૃથ્વી પર આગમન: બ્રહ્માજીના શ્રાપની પવિત્ર કથા

26 એપ્રિલ, 2026
ગંગાનું પૃથ્વી પર આગમન: બ્રહ્માજીના શ્રાપની પવિત્ર કથા
ગંગાનું પૃથ્વી પર આગમન: બ્રહ્માજીના શ્રાપની પવિત્ર કથા

પવિત્ર ગંગા નદી અને તેનું દૈવીય સ્વરૂપ

હિંદુ ધર્મમાં ગંગા નદીને માત્ર પ્રાકૃતિક જળસ્રોત તરીકે નહીં, પણ મોક્ષપ્રદાયિની દેવી તરીકે પૂજવામાં આવે છે. ધર્મશાસ્ત્રોમાં વર્ણન છે કે ગંગાના પવિત્ર જળમાં તર્પણ કરવાથી અનેક જન્મોનાં પાપો ધોવાઈ જાય છે. પ્રતિ વર્ષે વૈશાખ માસના શુક્લ પક્ષની સાતમ તારીખે 'ગંગા સપ્તમી' નામનો પર્વ ઉજવવામાં આવે છે, જે દિવસે માતા ગંગાનો જન્મ ભગવાન બ્રહ્માના કમંડળમાંથી થયો હતો, એમ માનવામાં આવે છે.

વામન અવતાર અને ગંગાનો ઉદ્ભવ

માતા ગંગાની ઉત્પત્તિ ભગવાન વિષ્ણુના વામન અવતારથી સંબંધિત છે. જ્યારે વિષ્ણુ વામન રૂપમાં રાજા બલિ પાસે ત્રણ પગલાં પૃથ્વી માંગવા ગયા, ત્યારે તેમણે બીજા પગલામાં સમગ્ર આકાશ માપી દીધું. તે ક્ષણે બ્રહ્મલોકમાં બ્રહ્મા જીને વિષ્ણુના પવિત્ર ચરણોને ધોધો અને તે દિવ્ય જળ પોતાના કમંડળમાં સંગ્રહ કર્યું. આ અમૃત તુલ્ય જળમાંથી જ માતા ગંગાનો પ્રાદુર્ભાવ થયો હોવાનું કથા પ્રમાણે માનવામાં આવે છે.

શ્રાપ અને પૃથ્વીમાં અવતરણ

ગંગાના પૃથ્વી પર આવવાની ઘટના એક રોચક કથાથી જોડાયેલી છે. પૌરાણિક વર્ણન અનુસાર, રાજા મહાભિષે અસંખ્ય યજ્ઞો કરીને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. એક વખતે બ્રહ્માજીના સભામાં જ્યારે ગંગા ઉપસ્થિત હતા, ત્યારે વાયુનો ઝાપટો લાગતાં ગંગાજીનું વસ્ત્ર સરકી ગયું. આ દૃશ્ય જોઈ રાજા મહાભિષ મોહિત થઈ ગયા. આ ઘટના જોઈ બ્રહ્માજી કોપાયમાન થયા અને બંને પર પૃથ્વીમાં માનવ જન્મ લેવાનો શ્રાપ ઘોષણા કર્યો. બ્રહ્માજીએ ગંગાને આદેશ આપ્યો કે તેઓ પૃથ્વી પર વહીને પાપીઓના પાપ ધોવે.

રાજા શાંતનુ સાથે મિલન

બ્રહ્માજીના શ્રાપનું ફલ તરીકે રાજા મહાભિષનો જન્મ હસ્તિનાપુર સામ્રાજ્યના રાજા શાંતનુ તરીકે થયો. શિકાર ક્રીડા દરમ્યાન રાજા શાંતનુ ગંગાનાં કાંઠે એક સુંદર નારીને મણીમાણક્ય પહેરેલી જોયો. તે વાસ્તવમાં માતા ગંગા માનવ સ્વરૂપમાં હતી. રાજા તેમના પર આસક્ત થઈ ગયા અને તેમણે તેમની સાથે વિવાહ કર્યો. તેમણે એક શરત મૂકી કે રાજા તેમને કોઈ પણ પ્રશ્ન પૂછશે નહીં, નહીતર તેઓ તેમને છોડીને ચાલ્યા જશે.

ભીષ્મ પિતામહનો જન્મ અને ગંગાની વિદાય

લગ્ન પછી ગંગાજીએ ક્રમશઃ સાત સંતાનોને નદીમાં નિમજ્જિત કર્યા. વાસ્તવમાં આ બાળકો આઠ વસુ હતા જેઓ શ્રાપગ્રસ્ત હતા અને ગંગા તેમને શ્રાપમાંથી મુક્ત કરી રહી હતી. જ્યારે આઠમું બાળક જન્મ્યું અને ગંગા તેને જળમાં ડૂબાવવા જતી રહી, તે સમયે રાજા શાંતનુ તેમને અટકાવી દીધા અને તેમનો કારણ પૂછ્યો. આ રીતે શરત ભંગ થતાં ગંગાજી આઠમો બાળક સોંપીને અંતર્ધાન થઈ ગઈ. આ આઠમો પુત્ર દેવવ્રત હતો, જે આગળ જતાં મહાભારતનો મહાપુરુષ 'ભીષ્મ પિતામહ' તરીકે પ્રખ્યાત બન્યો.

Compare options