મંગળવાર, 2 જૂન, 2026

કરૌલી મદન મોહન જી મંદિરમાં સદીઓ જૂની પરંપરા: હાથથી ચલાવવામાં આવે છે કાપડનો પંખો

14 મે, 2026
કરૌલી મદન મોહન જી મંદિરમાં સદીઓ જૂની પરંપરા: હાથથી ચલાવવામાં આવે છે કાપડનો પંખો
કરૌલી મદન મોહન જી મંદિરમાં સદીઓ જૂની પરંપરા: હાથથી ચલાવવામાં આવે છે કાપડનો પંખો

રાજસ્થાનના કરૌલીમાં આવેલું પ્રખ્યાત મદન મોહન જી મંદિર આજના આધુનિક સમયમાં એક અનોખી પરંપરા અનુસરે છે. જ્યારે આજકાલ લગભગ દરેક ધર્મસ્થળે AC અને ઇલેક્ટ્રિક પંખાઓ સામાન્ય બાબત બની ગયા છે, ત્યારે આ મંદિર વર્ષોની જૂની પરંપરાને જીવંત રાખે છે. ગરમીના મોસમમાં ભગવાનને આરામ આપવા માટે મંદિરના ગર્ભગૃહમાં કાપડનો એક ખાસ પંખો લગાવવામાં આવે છે, જેને મંદિરના પૂજારી હાથથી ચલાવે છે અને તેમાંથી ઠંડી હવા ફેલાવે છે.

આ અનોખી પધ્ધતિ પ્રાચીન ભારતીય સંસ્કૃતિનો જીવંત પ્રતીક બની ગઈ છે. રાજવી યુગમાં જ્યારે આધુનિક તકનીક ઉપલબ્ધ નહોતી, ત્યારે રાજમહેલો અને દરબારોમાં આવા જ પંખાઓ વપરાતા હતા. આ પંખાઓને દોરડાથી હાથથી હલાવવામાં આવતા હતા, જેથી આખો ખંડ ઠંડી હવાથી ભરાતો હતો. કરૌલીનું મંદિર આજે પણ આ જ રાજસી ધરોહરને સંપૂર્ણ ભક્તિ અને નિયમ સાથે જાળવી રાખે છે.

મંદિરના પૂજારી પ્રદીપ ગોસ્વામીએ જણાવ્યું છે કે આ વિશેષ સેવા દર વર્ષે અક્ષય તૃતીયાથી શરૂ થાય છે. આ પવિત્ર દિવસ પછી ભગવાન જગન્નાથજીની રથયાત્રા સુધી આ પંખો નિરંતર ચલાવવામાં આવે છે. ગરમીના દિવસોમાં ઠાકોરજીની આરામ અને સેવા માટે આ પ્રક્રિયા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ માત્ર એક પંખો નથી, પણ વર્ષોની ભક્તિ અને સમર્પણનો પ્રતીક છે.

આ પંખો તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા પણ ખાસ છે. સુતરાઉ કાપડ, મજબૂત દોરડા અને લાકડાની પટ્ટીઓ વાપરીને વૈજ્ઞાનિક રીતે તેનું નિર્માણ કરવામાં આવે છે. આ પંખોની રચના એટલી ચતુર હોય છે કે જ્યારે તેને હાથથી સામાન્ય રીતે હલાવવામાં આવે છે, ત્યારે પણ ગર્ભગૃહમાં ખૂબ જ સુખદ અને ઠંડી હવા પ્રવાહિત થાય છે. મંદિરના પૂજારીઓ આખો દિવસ વારાફરતી આ પંખો ચલાવે છે જેથી ભગવાનને તણખાનો સહજ અનુભવ ન થાય.

આ પરંપરા મંદિર આવતા દર્શનાર્થીઓને ગভીર પ્રભાવ પાડે છે. જ્યારે ટેકનોલોજી આપણા જીવનને વધુને વધુ નિયંત્રણમાં લે રહી છે, ત્યારે કરૌલીનું આ મંદિર પોતાની સાંસ્કૃતિક ધરોહર સાચવવાનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે. ભક્તો આ દ્રશ્ય જોઈને અવાક રહી જાય છે અને ભગવાન પ્રત્યેનો આવો આશ્રવ્ય ભાવ તેમને પ્રાચીન ભારતીય રાજવી સંસ્કૃતી અને આપણી ભવ્ય વારસાની યાદ અપાવે છે.

Compare options